Rzeź Wołyńska to jedna z najbardszej bolesnych i krwawych kart w historii polsko-ukraińskich relacji. Była to masowa, zorganizowana zbrodnia etniczna, której dopasowali się ukraińscy nacjonaliści wobec polskiej ludności cywilnej w latach 1943–1945.
Jej punkt kulminacyjny przypadł na 11 lipca 1943 roku, czyli tzw. Krwawą Niedzielę – dzisiaj mija dokładnie 83. rocznica tych tragicznych wydarzeń.
Podłoże ideologiczne i sprawcy
Za plan i realizację czystki etnicznej odpowiadała Frakcja Bandery Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN-B) oraz jej ramię zbrojne – Ukraińska Powstańcza Armia (UPA).
- Ideologia: Nacjonaliści kierowali się doktryną Dmytra Doncowa, która zakładała asymilację lub fizyczną eliminację innych nacji z terenów uznawanych za ukraińskie.
- Cel: Liderzy OUN-B (w tym kierujący strukturami na Wołyniu Dmytro Kloczkowski „Klym Sawur”) uznali, że zbliżający się koniec II wojny światowej to moment na stworzenie jednorodnego państwa ukraińskiego. Chcieli postawić społeczność międzynarodową przed faktem dokonanym i usunąć Polaków przed wytyczeniem nowych granic.
83. Rocznica Rzezi Wołyńskiej – Przebieg i „Krwawa Niedziela”
Zbrodnie na Polakach działy się już od końca 1942 roku, jednak latem 1943 roku przybrały formę masowej eksterminacji.
- Skoordynowany atak: 11 lipca 1943 roku oddziały UPA – często wspierane przez zmobilizowaną, lokalną ludność ukraińską (tzw. siekierników) – zaatakowały jednocześnie około 150 polskich miejscowości.
- Okrucieństwo: Napastnicy działali z rzadko spotykaną brutalnością. Ofiary, bez względu na wiek i płeć, były torturowane i zabijane przy użyciu narzędzi gospodarskich (siekier, wideł, pił). Polskie wsie palono, a dobytek grabiono, aby zatrzeć ślady polskiej obecności na tych ziemiach.
Bilans ofiar
Szacunki historyków różnią się ze względu na brak pełnej dokumentacji, jednak ogólny bilans jest porażający:
- Polskie ofiary: Na samym Wołyniu z rąk UPA zginęło około 40–60 tysięcy Polaków. Gdy czystka rozszerzyła się na sąsiednie województwa (Galicję Wschodnią), liczba ta wzrosła do około 100 tysięcy osób.
- Ukraińskie ofiary: W wyniku polskich akcji odwetowych oraz samoobrony śmierć poniosło około 2–3 tysiące (niektóre szacunki mówią o kilku tysiącach więcej) Ukraińców. Część z nich zginęła również z rąk samych bojowników UPA za odmawianie udziału w rzezi lub pomaganie polskim sąsiadom.
Warto pamiętać: Setki Ukraińców, ryzykując życie własne i swoich rodzin, ratowało Polaków przed rzezią. Instytut Pamięci Narodowej określa ich mianem „Sprawiedliwych wśród narodów świata”.