Nie wykluczaj. Wykluczenie jest dynamicznym procesem, w którym społeczeństwo, a nie sama niepełnosprawność, stwarza bariery. Bariery uniemożliwiające OzN pełne korzystanie z życia na równi z innymi. Jest to zjawisko wielopłaszczyznowe, często określane jako niepełnosprawność stwarzana przez społeczeństwo. OzN – osoby z niepełnośprawnością nie są niepełnowartościowe, są tacy jak My i Wy.
Główne Płaszczyzny Wykluczenia Osób z Niepełnosprawnościami 🛑Nie wykluczaj
Wykluczenie dotyka niemal każdej sfery życia OzN. Poniżej przedstawiono jego kluczowe wymiary:
1. Bariery Dostępności – Nie Wykluczaj🏙️
To najbardziej namacalny i często pomijany problem. Brak dostępności przekłada się na izolację i zależność.
- Bariery Architektoniczne: Obejmują niedostosowanie przestrzeni publicznych i prywatnych. Brak wind, ramp, odpowiednio szerokich drzwi czy toalet w budynkach (urzędach, szkołach, szpitalach). Także brak ciągłości dostępnych tras (np. brak obniżonych krawężników).
- Bariery Transportowe: Ograniczony lub niemożliwy dostęp do transportu publicznego (autobusów, tramwajów, pociągów). To drastycznie ogranicza mobilność, samodzielność i szanse na znalezienie pracy czy udział w życiu społecznym poza domem.
- Bariery Cyfrowe i Komunikacyjne: Strony internetowe i aplikacje niedostosowane do czytników ekranu (dla osób niewidomych), brak napisów i audiodeskrypcji w mediach, a także brak powszechnej dostępności tłumaczy Polskiego Języka Migowego (PJM) w urzędach czy placówkach medycznych.
2. Wykluczenie z Rynku Pracy i Ekonomiczne 💰
Pomimo posiadanych kwalifikacji, OzN mierzą się z systemową niechęcią i barierami ekonomicznymi. Nie wykluczaj OzN
- Niskie Wskaźniki Zatrudnienia: Często wynikają z uprzedzeń pracodawców (strach przed wysokimi kosztami adaptacji stanowiska, mniejszą produktywnością) oraz nieefektywnych systemów wsparcia.
- Pułapka Świadczeń Socjalnych: Wysokość rent i zasiłków jest często na tyle niska, że utrzymuje OzN w ubóstwie. Podjęcie pracy wiąże się z ryzykiem utraty tych świadczeń, co zniechęca do aktywizacji zawodowej.
- Brak Godziwych Wynagrodzeń: Nawet po zatrudnieniu, OzN często trafiają na stanowiska poniżej swoich kompetencji lub w tzw. Zakładach Aktywności Zawodowej (ZAZ), które, choć cenne, nie zawsze oferują perspektywy rozwoju i zarobki na otwartym rynku.
3. Wykluczenie Edukacyjne i Społeczne 📚
To wykluczenie dotyczy dostępu do wiedzy, rozwoju osobistego i relacji międzyludzkich.
- Bariery w Edukacji Integracyjnej: Brak odpowiedniego wsparcia (asystentów, sprzętu, dostosowanych materiałów) w szkołach masowych zmusza OzN do nauki w placówkach specjalnych (segregacja) lub ogranicza ich możliwości rozwojowe.
- Stygmatyzacja i Dyskryminacja: Utrzymujące się w społeczeństwie negatywne stereotypy i uprzedzenia prowadzą do unikania kontaktu, żartów, a w skrajnych przypadkach – przemocy werbalnej. W rezultacie OzN doświadczają samotności i wycofania.
- Brak Władzy i Uczestnictwa Politycznego: OzN są często pozbawione realnego wpływu na decyzje ich dotyczące (np. w radach gmin czy zarządach spółdzielni). Ich głos rzadko jest słyszany w debacie publicznej, co jest formą wykluczenia politycznego.
Konsekwencje Wykluczenia
Nie wykluczaj. Kumulacja powyższych barier prowadzi do poważnych, długotrwałych konsekwencji:
- Obniżenie Jakości Życia i Zdrowia: Stres związany z walką o dostępność. Ubóstwo oraz brak dostępu do rehabilitacji i specjalistycznej opieki zdrowotnej prowadzą do gorszego stanu zdrowia psychicznego i fizycznego.
- Zależność od Systemu: Wykluczenie prowadzi do głębokiej zależności od pomocy innych (rodziny, opieki społecznej) zamiast do niezależnego życia (filozofia Independent Living).
- Dziedziczenie Wykluczenia: Rodziny osób z niepełnosprawnościami często same stają się zagrożone wykluczeniem (np. w wyniku rezygnacji jednego z rodziców z pracy na rzecz opieki), co utrwala cykl barier w kolejnych pokoleniach.
Przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu OzN wymaga przejścia od myślenia o “pomaganiu” do myślenia o równej dostępności. O prawach człowieka i inkluzji systemowej – tak, aby niepełnosprawność stała się cechą, a nie barierą.
Czy Twoje miasto naprawdę jest dostępne? Dla kogo są nasze ulice, szkoły i miejsca pracy? 🤔 Nie wykluczaj
Wykluczenie społeczne to niewidzialna ściana, która blokuje osoby z niepełnosprawnościami w najważniejszych sferach życia: od znalezienia pracy po wizytę w urzędzie. To nie jest problem tylko OzN – to problem całego społeczeństwa. Porozmawiajmy o barierach architektonicznych, ekonomicznych i mentalnych, które musimy zburzyć.
Dowiedz się, na czym polega wykluczenie i co możemy zrobić, aby każdy mógł w pełni uczestniczyć w życiu: 👇
#SocialExclusion #PełnaDostępność #Inkluzja #PrawaCzłowieka #OzN
