Cyfryzacja wymiaru sprawiedliwości przyspiesza, a wraz z nią pojawiają się rozwiązania, które mogą realnie zmienić sposób funkcjonowania sądów w Polsce. Ministerstwo Sprawiedliwości skierowało do konsultacji projekt nowelizacji prawa o ustroju sądów powszechnych. W jego centrum znajdują się dwie istotne zmiany: utworzenie centralnej, elektronicznej listy biegłych sądowych. Ponadto też zagwarantowanie osobom głuchym prawa do bezpłatnego tłumacza języka migowego w postępowaniach sądowych.
Koniec rozproszonych list i papierowej dokumentacji
Dziś system korzystania z biegłych sądowych jest rozproszony. Dominuje dokumentacja papierowa. Poszczególne sądy prowadzą własne listy ekspertów, co w praktyce utrudnia szybkie znalezienie odpowiedniego specjalisty i wydłuża postępowania. Projekt zakłada odejście od tego modelu i stworzenie centralnego rejestru funkcjonującego w systemie teleinformatycznym. Nowa baza, określana jako Rejestr Osób Biorących Udział w Postępowaniu Sądowym, ma objąć około 13 tysięcy biegłych.
W rejestrze znajdą się podstawowe dane identyfikacyjne, informacje kontaktowe, zakres specjalizacji oraz termin ustanowienia biegłego. Pełne dane otrzymają sądy, prokuratura oraz minister sprawiedliwości. Natomiast inne podmioty zobaczą jedynie zakres niezbędny do identyfikacji specjalisty, bez wrażliwych danych osobowych. To rozwiązanie ma pogodzić potrzebę przejrzystości z ochroną prywatności.
Nowe obowiązki dla sądów i administracji
Za funkcjonowanie systemu odpowiadać będzie minister sprawiedliwości. Ponadto prezesi sądów zostaną zobowiązani do wprowadzania i aktualizowania danych. W praktyce oznacza to przeniesienie odpowiedzialności za jakość informacji do instytucji, które na co dzień współpracują z biegłymi. Resort podkreśla, że zmiana ta wpisuje się w szerszą reformę systemu opiniowania. Zapewnia, że nie zostanie wycofana wraz z planowaną ustawą o biegłych sądowych. Ma za to stać się jej fundamentem.
Drugim, równie istotnym elementem projektu jest zwiększenie dostępności sądów dla osób głuchych. Nowelizacja wprowadza jednoznaczne prawo do korzystania z bezpłatnej pomocy tłumacza języka migowego. Do tej pory brak jasnych przepisów powodował, że w niektórych . Pprzypadkach to osoba głucha musiała samodzielnie organizować, ponadto też finansować tłumaczenie. Stanowiło to poważną barierę w dochodzeniu swoich praw.
Równość dostępu do wymiaru sprawiedliwości
Zmiana ta jest odpowiedzią na postulaty środowisk działających na rzecz osób niesłyszących i efekt petycji skierowanej do resortu. Wprowadzenie nowych przepisów ma nie tylko uporządkować sytuację prawną, ale przede wszystkim zagwarantować realny dostęp do wymiaru sprawiedliwości. Bez wsparcia tłumacza udział w postępowaniu bywał dla osób głuchych ograniczony do minimum, co podważało zasadę równości stron.
Projekt znajduje się obecnie na etapie konsultacji publicznych. Ministerstwo zakłada, że jeszcze w drugim kwartale roku trafi on pod obrady rządu, a następnie do Sejmu. Wygląda na to, że polskie sądy staną przed istotną zmianą organizacyjną. Elektroniczny rejestr biegłych i większa dostępność dla osób z niepełnosprawnościami mogą nie tylko usprawnić postępowania,. Ponadto też zwiększyć zaufanie obywateli do instytucji państwa.
