Szkoła powinna być miejscem, w którym każde dziecko – niezależnie od swoich możliwości – czuje się akceptowane i wspierane. Niestety, uczniowie z niepełnosprawnościami nadal zmagają się z wieloma barierami. Oprócz trudności natury edukacyjnej czy społecznej, często spotykają się z wykluczeniem, które wynika z braku dostosowania systemu do ich realnych potrzeb.
Od 1 września 2025 roku wchodzą w życie zmiany w kształceniu specjalnym, wprowadzone na mocy rozporządzenia Minister Edukacji Barbary Nowackiej. Nowelizacja jest odpowiedzią na postulaty środowiska rodziców, nauczycieli oraz dyrektorów szkół. Oni bowiem od dawna apelowali o bardziej elastyczne i realnie wspierające rozwiązania.
Wśród nowych przepisów znalazły się regulacje umożliwiające kontynuację kształcenia specjalnego w przypadku, gdy uczeń w trakcie roku szkolnego otrzyma nowe orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego – np. ze względu na zmianę rodzaju niepełnosprawności lub pojawienie się niepełnosprawności sprzężonych. Dzięki temu rodzice, a w przypadku uczniów pełnoletnich sami zainteresowani, będą mogli wnioskować o kontynuowanie nauki w oddziale specjalnym w przedszkolu lub szkole.
Dodatkowo rozporządzenie określa maksymalną liczbę dzieci i uczniów z nowymi orzeczeniami w oddziale specjalnym – nie więcej niż dwoje w trakcie roku szkolnego. To ważne, ponieważ pozwoli zachować równowagę w pracy nauczycieli i zagwarantuje uczniom większe wsparcie. Wprowadzono także możliwość organizowania wspólnych oddziałów specjalnych dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym i znacznym. Ponadto też uczniów ze sprzężeniami, gdzie jedną z niepełnosprawności jest właśnie niepełnosprawność intelektualna. W takich klasach liczba uczniów nie będzie mogła przekroczyć czterech.
Zmiany obejmą również zajęcia świetlicowe, internaty czy klasy łączone – wszędzie tam, gdzie pojawi się potrzeba dostosowania edukacji do nowej sytuacji ucznia. To krok ku temu, by system edukacji bardziej odpowiadał na zróżnicowane potrzeby i ograniczał poczucie wykluczenia dzieci oraz młodzieży.
Bariery i wykluczenie – codzienne wyzwania uczniów z niepełnosprawnościami
Nowelizacja przepisów to ważny sygnał, że temat wykluczenia w edukacji zaczyna być traktowany priorytetowo. Jednak zmiany prawne to dopiero początek. W rzeczywistości uczniowie z niepełnosprawnościami nadal spotykają się z licznymi trudnościami: ograniczeniami architektonicznymi. Ponadto brakiem odpowiednich narzędzi dydaktycznych czy niską świadomością społeczną. Wszystko to sprawia, że droga do edukacji na równych zasadach wciąż bywa wyboista.
Tu szczególnego znaczenia nabierają działania społeczne, które uczą empatii, pokazują wartość różnorodności i wspierają budowanie otwartej wspólnoty.
„Nie wykluczaj” – społeczna lekcja empatii i włączenia
Jednym z takich projektów jest nowa warszawska inicjatywa „Nie wykluczaj”. To ogólnomiejska akcja, której celem jest tworzenie stolicy otwartej na wszystkich mieszkańców – również tych z niepełnosprawnościami. Projekt opiera się na czterech filarach: badaniach społecznych, kampaniach informacyjnych, wsparciu technologicznym i łączeniu organizacji. Dzięki temu ma szansę nie tylko zmieniać sposób myślenia warszawiaków, ale też tworzyć realne rozwiązania poprawiające jakość życia osób narażonych na wykluczenie.
Hasło „Nie wykluczaj” można odnieść także do szkolnej rzeczywistości. Uczeń z niepełnosprawnością, który napotyka bariery w klasie, często doświadcza poczucia izolacji. Akcja przypomina, że każda wspólnota – także ta szkolna – powinna być przestrzenią otwartą, wspierającą i włączającą.
Jeśli Warszawa ma być miastem, w którym nikt nie czuje się pominięty. To polska szkoła powinna być miejscem, w którym każde dziecko ma równe szanse na edukację i rozwój. Zmiany w prawie i inicjatywy społeczne, takie jak „Nie wykluczaj”, to dowód, że idziemy w stronę bardziej włączającej przyszłości. Ale to także zobowiązanie – bo prawdziwa inkluzja nie kończy się na zapisach w rozporządzeniach czy na plakatach kampaniach. Lecz zaczyna w codziennych relacjach, klasach i gestach nauczycieli, uczniów oraz rodziców.
Dołącz do akcji „Nie wykluczaj”
Fundacja Emanio Arcus wraz z Radiem Bezpieczna Podróż zapraszają wszystkich – mieszkańców, instytucje, szkoły i organizacje – do aktywnego wsparcia akcji. Tylko razem możemy zbudować Warszawę i Polskę bardziej otwartą, przyjazną i wolną od wykluczenia. Każdy gest, każde działanie i każda współpraca mają znaczenie. Prawdziwa zmiana zaczyna się wtedy, gdy wspólnie odpowiadamy na potrzeby tych, którzy na co dzień spotykają się z barierami.
