Przez ponad dwie dekady polski system opieki społecznej opierał się na szkodliwym dogmacie. Mianowicie opiekun osoby z niepełnosprawnością nie może pracować ani grosza dorobić, jeśli pobiera świadczenie pielęgnacyjne. Wybór był drastyczny – albo całkowita rezygnacja z aktywności zawodowej i egzystencja za zasiłek, albo brak jakiejkolwiek pomocy państwa. Najnowsze dokumenty rządowe wskazują jednak na przełomowy zwrot. Zgodnie z projektowanymi przepisami, setki tysięcy opiekunów na tzw. „starych zasadach” zyskają prawo do podejmowania zatrudnienia bez utraty prawa do świadczenia.
Przełom w podejściu ministerstwa do spraw społecznych może wreszcie zlikwidować wieloletnią niesprawiedliwość systemową. Gdy od 1 stycznia 2024 roku wprowadzono nowe zasady świadczenia pielęgnacyjnego (dotyczące opieki nad dziećmi do 18. roku życia) z możliwością dorabiania, dorosłych osób z niepełnosprawnościami i ich opiekunów pozostawiono na starych, restrykcyjnych warunkach. Aby zachować prawo do wsparcia, nie mogli podjąć ani umowy o pracę, ani umowy zlecenia, ani prowadzić gospodarstwa rolnego.
Opublikowane właśnie materiały analityczne i założenia do projektu ustawy wskazują, że państwo wreszcie planuje znieść ten zakaz również dla osób korzystających z praw nabytych.
Nawet 7000 zł miesięcznie w budżecie domowym – wyliczenia na 2027 rok
Zniesienie zakazu pracy dla opiekunów pobierających świadczenia na starych zasadach drastycznie zmieni sytuację ekonomiczną wielu polskich rodzin. Dotychczas opiekun musiał utrzymać siebie i podopiecznego wyłącznie z kwoty świadczenia.
Jak wyliczono na podstawie prognoz budżetowych:
- Świadczenie pielęgnacyjne w 2027 roku ma wynieść 3488 zł.
- Minimalne wynagrodzenie za pracę w 2027 roku szacowane jest na poziomie 4950 zł brutto.
Kluczowy wniosek: Łącząc etat na poziomie płacy minimalnej oraz pobieranie „starego” świadczenia pielęgnacyjnego, budżet domowy opiekuna może wzrosnąć do ponad 7000 zł miesięcznie. To ponad dwukrotny wzrost dochodów w porównaniu ze stanem obecnym.
W praktyce, ze względu na obciążenie opieką nad osobą ze znacznym stopniem niepełnosprawności, wielu opiekunów wybierze pracę w niepełnym wymiarze godzin (np. na pół etatu) lub pracę zdalną. Jednak nawet praca na część etatu generuje realny zastrzyk finansowy i chroni opiekuna przed wykluczeniem społecznym.
Jakie przepisy mają się zmienić? Analiza projektu ustawy
Pojawiły się konkretne propozycje zapisów prawnych, które mają trafić do uzasadnienia i treści projektu nowelizacji. Proponowany przepis zakłada jednoznaczne uchylenie sankcji utraty wsparcia w przypadku podjęcia aktywności zawodowejy.
Projektowany Art. X:
„W przypadku osób otrzymujących lub ubiegających się o świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy [...] albo zasiłek dla opiekuna [...], wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej [...] lub prowadzenie gospodarstwa rolnego lub wykonywanie pracy w gospodarstwie rolnym, NIE POWODUJE braku prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego albo zasiłku dla opiekuna.”
Proponowana zmiana oznacza zrównanie praw opiekunów dorosłych osób z niepełnosprawnością (pobierających świadczenia na prawach nabytych) z rodzicami dzieci niepełnosprawnych, którzy od 2024 roku mogą pracować bez ograniczeń.
Ponad 220 tysięcy osób w grupie uprawnionych. Kto na tym zyska?
Z danych Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wynika jedno. W systemie funkcjonuje zamknięta grupa świadczeniobiorców, którzy nie stracą nabytych praw:
- 227 000 osób – tyle wynosi szacowana liczba świadczeniobiorców pobierających świadczenie pielęgnacyjne, specjalny zasiłek opiekuńczy lub zasiłek dla opiekuna na starych zasadach.
- 50% (ok. 113,5 tys. osób) – taki odsetek opiekunów, według prognoz rządowych opartych na badaniach GUS, natychmiast podejmie aktywność zawodową po zniesieniu zakazu.
Dlaczego ta zmiana jest możliwa właśnie teraz?
- Brak dodatkowego obciążenia dla budżetu państwa: Państwo wyplaca już te świadczenia na zasadzie praw nabytych. Pozwolenie opiekunom na pracę nie zwiększa wydatków socjalnych. Ponadto generuje dodatkowe wpływy do budżetu z tytułu podatków (PIT) oraz składek ZUS opłacanych przez pracodawców.
- Realalia opieki wielopokoleniowej: Urzędnicy wreszcie dostrzegli, że opieka często nie odbywa się w próżni. W rodzinach wielopokoleniowych inni domownicy są w stanie przejąć część obowiązków opiekuńczych na czas, gdy główny opiekun przebywa w pracy.
- Zapobieganie dekwalifikacji zawodowej: Wiele lat przymusowego bezrobocia spycha opiekunów na skraj ubóstwa. Po śmierci podopiecznego uniemożliwia im powrót na rynek pracy ze względu na brak doświadczenia i lukę w życiorysie.
Podsumowanie i co dalej z projektem?
Projektowane zmiany to krok w stronę podmiotowości osób z niepełnosprawnościami i ich rodzin. Samo pojawienie się oficjalnych wyliczeń oraz projektów zapisów ustawowych świadczy o jednym. O tym, że w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej trwają realne prace legislacyjne.
Należy jednak pamiętać, że dopóki projekt ustawy nowelizującej nie zostanie oficjalnie przyjęty przez Radę Ministrów i przegłosowany w Sejmie, obowiązują dotychczasowe przepisy. Podjęcie pracy w trakcie pobierania „starego” świadczenia pielęgnacyjnego nadal grozi koniecznością jego zwrotu. Będziemy na bieżąco monitorować ścieżkę legislacyjną tej ustawy.
