Projekt ustawy o asystencji osobistej przeszedł kolejny kluczowy etap w ścieżce legislacyjnej. 13 października 2026 roku Senat przyjął do tekstu 35 poprawek. Choć spora część z nich ma charakter typowo techniczny i redakcyjny, parlamentarzyści wprowadzili również zmiany, które w praktyce bezpośrednio wpłyną na codzienne funkcjonowanie osób z niepełnosprawnościami oraz ich rodzin. Analizujemy najważniejsze z nich i sprawdzamy, co konkretnie oznaczają w praktyce.
Kwalifikacje asystentów osobistych – łatwiejszy dostęp do wsparcia
Jedną z największych barier w systemie wsparcia od lat pozostaje drastyczny brak wykwalifikowanych kadr. Zapisy po poprawkach senackich wprowadzają okres przejściowy oraz łagodzą wymagania formalne, co ma ułatwić pozyskiwanie asystentów.
Do końca 2029 roku funkcję asystenta osobistego będzie mogła sprawować osoba, która nie posiada formalnego wykształcenia kierunkowego. Jako asystent osoby niepełnosprawnej, opiekun medyczny, psycholog, pedagog czy fizjoterapeuta), pod dwoma warunkami:
- Dopiero kształci się na jednym z wymienionych kierunków.
- Została bezpośrednio wskazana przez osobę z niepełnosprawnością.
Ponadto usługę będzie mogła świadczyć osoba posiadająca udokumentowane doświadczenie. Co najmniej 120 godzin bezpośredniego wsparcia udzielonego osobie z niepełnosprawnością w ciągu 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis do rejestru asystentów (potwierdzone stosownym zaświadczeniem).
Kluczowy wniosek: To krok w stronę oddania podmiotowości samej osobie z niepełnosprawnością. Zamiast sztywnych certyfikatów liczy się realne doświadczenie i relacja z wybranym asystentem.
Nagła nieobecność asystenta – co z zastępstwem?
System opieki często załamuje się w momencie nagłej choroby lub rezygnacji opiekuna. Senat zaproponował konkretne procedury na wypadek nieobecności asystenta:
- Krótkotrwała nieobecność: Osoba z niepełnosprawnością zyskuje prawo do samodzielnego wskazania innej, wybranej przez siebie osoby na zastępstwo.
- Dłuższa absencja (powyżej 30 dni roboczych): Uprawniony może wybrać nowego asystenta. Ponadto złożyć wniosek o przedstawienie co najmniej dwóch kandydatów (po ich uprzedniej zgodzie).
- Brak akceptacji: Jeżeli żaden z przedstawionych kandydatów nie uzyska akceptacji ze strony osoby z niepełnosprawnością (lub nie dokona ona wyboru), traktuje się to jako oficjalną rezygnację z zastępstwa.
Przenoszenie godzin i waloryzacja stawek – elastyczność i pieniądze
Wśród pozostałych poprawek znalazły się zapisy, o które środowisko osób z niepełnosprawnościami apelowało od dawna:
- Przenoszenie niewykorzystanych godzin: Godziny asystencji, których nie wykorzystano w danym miesiącu, nie będą już bezpowrotnie przepadać. Projekt przewiduje, że będzie można przełożyć je na kolejne miesiące.
- Waloryzacja stawek: Wprowadzono mechanizm waloryzacji stawek godzinowych dla asystentów zapisanych kwotowo w ustawie. Ma zapobiec odpływowi pracowników z powodu inflacji.
- Szeroki zakres oceny: Ewaluacja pracy asystenta przez koordynatora ma obejmować całościowy zakres świadczonego wsparcia. Do tej pory obejmowała tylko podstawowe czynności dnia codziennego.
Co dzieje się teraz? Dalsza droga legislacyjna
Uchwalone przez Senat poprawki nie oznaczają jeszcze automatycznego wejścia w życie w przedstawionym kształcie.
- Sejm: Ustawa wraz z poprawkami trafia powrotnie do Sejmu. Posłowie zdecydują w głosowaniu o przyjęciu lub odrzuceniu każdej z 35 poprawek.
- Prezydent: Ostatecznie uchwalony przez parlament akt prawny zostanie przekazany do podpisu Prezydentowi RP.
