CWS T-1 to prawdziwie polskie auto, o którym powinniśmy pamiętać.
Kiedy myślimy o polskiej motoryzacji, to z reguły do głowy przychodzą nam maszyny takie jak Syrena, Nysa, Żuk, czy Warszawa. Jednym słowem zatrzymujemy się w czasach PRL-u, zupełnie jak gdyby wcześniej w branży motoryzacyjnej nie działo się nic. Rzecz jasna jest kompletnie inaczej i naprawdę warto sięgnąć do czasów międzywojennych, by samemu przekonać się, że był to niezwykle ciekawy okres. Powstało wówczas wiele solidnych konstrukcji zarówno samochodowych, jak i motocyklowych. Był to również czas, w którym wiele sił przeznaczono na opracowywanie najróżniejszych prototypów. Po latach Polska odzyskała niepodległość, z wolna odradzał się przemysł, a jako jego część powstawała branża motoryzacyjna. Gdzieś pomiędzy tymi wydarzeniami narodził się pierwszy polski samochód, który produkowano seryjnie, czyli CWS T-1. To, niestety dziś już nieco zapomniane auto jest doskonałym przykładem kunsztu polskich inżynierów. Przyjrzyjmy się jego historii, która obfituje w wiele ciekawych wydarzeń.
Zacznijmy może od tego, kto odpowiadał za produkcję samochodu i skąd wzięła się jego nazwa. CWS, czyli Centralne Warsztaty Samochodowe to państwowy zakład, który powstał zaraz po zakończeniu pierwszej wojny światowej. Zbudowano je na bazie niemieckich zakładów samochodowych, które w trakcie wspomnianej wojny funkcjonowały w Warszawie. Centralne Warsztaty Samochodowe miały za zadanie serwisować sprzęt wojskowy, a przede wszystkim remontować pozostawione na ziemiach polskich wojskowe samochody. Z czasem zakłady zaczęły się zajmować również produkcją i tak powstały między innymi motocykle CWS, czy legendarny Sokół. Również samochody powstawały w Centralnych Warsztatach Samochodowych, w tym omawiany CWS T-1. W 1928 roku nazwa CWS została zastąpiona przez Państwową Wytwórnię Samochodów. Przedsiębiorstwo włączono w skład Państwowych Zakładów Inżynieryjnych.
CWS T-1 – geneza powstania
Jak już wspomniałem, Centralne Warsztaty Samochodowe zajmowały się również produkcją pojazdów, w tym między innymi CWS T-1. Wszystko zaczęło się w 1922 roku i trwało dwa lata. Za konstrukcję pojazdu odpowiada wybitny polski inżynier Tadeusz Tański. Studiował on we Francji, zajmował się zarówno budową silników samochodowych, jak i lotniczych. Dysponował ogromną wiedzą, a przez wielu współpracowników nazywany był prawdziwym wizjonerem. W 1924 roku zaprezentował on nowy polski silnik jednak zamontowany w nadwoziu zagranicznego samochodu. Dopiero rok później przygotowano prototyp w stu procentach oryginalny. Nad budową podwozia i nadwozia czuwał inżynier Władysław Mrajski. Produkcja seryjna ruszyła w 1927 roku, jednak należy zaznaczyć, że nie była to produkcja ciągła. Samochód powstawał krótkimi seriami. Powstało tylko około 800 egzemplarzy modelu T-1. Stało się tak, ponieważ tańsze okazały się zagraniczne samochody jedynie składane w Polsce. Ostateczne zakończenie produkcji auta CWS T-1 było podyktowane umową licencyjną, jaką polski rząd podpisał z firmą Fiat. W 1932 roku po długich negocjacjach podpisano dokument zezwalający na produkcję w Polsce modelu Fiat 508. Jedno z postanowień umowy nakazywało zaprzestania produkcji aut, które mogłyby stanowić konkurencję dla pięćset-ósemki. W ten sposób zakończyła się kariera T-1.
CWS T-1 – wiele wersji
CWS T-1 od razu kilka wersji nadwozia
Samochód CWS T-1 od początku oferowany był w pięciu wersjach nadwozia. Pierwsza z nich nazywała się Torpedo i był to samochód osobowy, czterodrzwiowy z nadwoziem otwartym. Wersja Kareta różniła się zamkniętym nadwoziem i możliwością transportu aż siedmiu osób. Wersja dwudrzwiowa z nadwoziem zamkniętym nazywała się Berlina. Istniała również wersja określana jako fałszywy kabriolet. Było to auto wyposażone w nadwozie zamknięte, dwudrzwiowe. Ostatnią oferowaną wersją był samochód lekki ciężarowy. Jego przód zajmowała dwudrzwiowa kabina, natomiast tył mógł być zabudowany jako furgonetka lub pick-up. Bardzo duża część wyprodukowanych modeli CWS T-1 trafiła w ręce wojska i tam była użytkowana. Oczywiście producent zadbał o odpowiednie przystosowanie maszyn przeznaczonych na potrzeby armii. Takie modele posiadały specjalną skrzynkę na granaty, uchwyt na karabiny, pręt na proporzec i wiele innych rozwiązań ułatwiających codzienne użytkowanie pojazdu w wojsku. Większość egzemplarzy została zniszczona w czasie II Wojny Światowej. Te, które przetrwały widziano na ulicach jeszcze w latach pięćdziesiątych, jednak również o nich słuch zaginął.
CWS T-1 – dane techniczne i nie tylko
Materiały użyte do produkcji nadwozia pojazdu to drewno i stal. Cała konstrukcja była prosta i bardzo przemyślana. Niezwykłą ciekawostką jest fakt, iż do rozkręcenia całego samochodu wystarczał jeden klucz szczękowy. Zwyczajnie wszystkie nakrętki oraz śruby wykonane były w tym samym rozmiarze. Było to podyktowane brakiem narzędzi w powojennej Polsce. Samochód wyposażono w czterobiegową skrzynię biegów, napęd na tylną oś oraz zawieszenie oparte na resorach piórowych. Za silnik odpowiada Tadeusz Tański, który skonstruował jednostkę napędową o pojemności 2984 cm³. Jego konstrukcja uzyskiwała moc od 45 koni mechanicznych przy 2500 obrotach/min do 61 koni mechanicznych przy 3200 obrotach/min. Auto spalało 18 litrów paliwa na 100 km, a jego prędkość maksymalna wynosiła 105 km/h.
Powstało również sporo wersji specjalnych modelu T-1. Sanitarka była jedną z takich wersji. Po raz pierwszy pokazano ją na Powszechnej Wystawie Krajowej w Poznaniu w 1929 roku. Produkowano także ambulans pocztowy i PKO. Były to swego rodzaju ruchome placówki tych instytucji. Konstrukcję ich nadwozia zaprojektował inżynier Stanisław Panczakiewicz. Istniała również wersja ciężarowa modelu T-1. Chociaż minęło ponad osiemdziesiąt lat od zakończenia produkcji auta CWS T-1, to samochód ten wciąż rozpala wyobraźnię wielu entuzjastów. Na sam koniec warto wspomnieć, że w 2014 roku na polskie drogi wyjechała replika modelu CWS T-1 w wersji Torpedo. Pomalowana w biało-czerwone barwy prezentuje się naprawdę niezwykle pięknie.
Zdjęcie główne: Artur Andrzej (Own work) [CC BY-SA 4.0], via Wikimedia Commons
_w_Gda%C5%84sku.JPG){kind=link}