Opiekunowie dzieci ciężko chorych oraz dzieci z niepełnosprawnościami od lat zderzają się z niewydolnym systemem. Dotychczasowe limity zasiłku opiekuńczego zmuszały wielu rodziców do rezygnacji z pracy lub brania urlopów bezpłatnych, gdy dziecko wymagało długiego leczenia. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej szykuje nowelizację przepisów, która ma wejść w życie w 2027 roku. Oznacza ona dodatkowe 60 dni płatnej opieki oraz wydłużenie prawa do zwolnienia od pracy do ukończenia przez dziecko 18 lat.
System przestanie ignorować ciężkie choroby: Nareszcie oddzielenie anginy od niepełnosprawności
Obecnie obowiązujące przepisy traktują przypadki opieki nad dziećmi w sposób skrajnie niesprawiedliwy. System ubezpieczeń społecznych nie różnicuje sytuacji rodzica. Tego, którego dziecko choruje na kilkudniowe przeziębienie, od rodzica sprawującego opiekę nad dzieckiem z niepełnosprawnością. Nie wspominając już o tym, przechodzącym długotrwałe leczenie onkologiczne lub kardiologiczne.
W aktualnym stanie prawnym (art. 33 ustawy zasiłkowej) limity wyglądają następująco:
- 30 dni w roku kalendarzowym – na chórę dziecko z niepełnosprawnością w wieku od 14 do 18 lat.
- Ponadto 14 dni w roku kalendarzowym – na dziecko powyżej 14. roku życia bez orzeczenia.
- Łączny limit ogólny na opiekę nad wszystkimi członkami rodziny i dziećmi z niepełnosprawnościami nie może przekroczyć 30 dni w roku.
Dla rodzin żyjących z niepełnosprawnością lub ciężką chorobą przewlekłą wymiar 30 dni jest kroplą w morzu potrzeb. W efekcie opiekunowie wyczerpują limit w pierwsze miesiące roku, a potem zostają bez dochodu i ochrony prawnej.
Ważne: Rzecznik Praw Dziecka oraz środowiska osób z niepełnosprawnościami od dawna alarmowały, że obecne zasady zmuszają rodziców do rezygnacji z aktywności zawodowej, co wpędza całe rodziny w ubóstwo przy i tak drastycznie rosnących kosztach leczenia i rehabilitacji.
Extra 60 dni zasiłku opiekuńczego. Jak ma działać nowy mechanizm?
Projektowana nowelizacja zakłada przełomową zmianę. Będzie nią dodatkowy limit do 60 dni w roku kalendarzowym na opiekę nad ciężko chorym dzieckiem do 18. roku życia. Co istotne dla rodziców dzieci z niepełnosprawnościami – świadczenie to będzie przysługiwało niezależnie od standardowych limitów zasiłkowych.
Kluczowe zasady nowej opieki zasiłkowej:
- Niezależność od limitu podstawowego: Dodatkowy wymiar do 60 dni dołączy do dotychczasowych uprawnień.
- Kryterium stanu zdrowia: Pod uwagę będzie brana obiektywna ciężkość choroby, zdolność dziecka do samoobsługi oraz poziom jego samodzielności.
- Wiek dziecka: a więc ochroną zostaną objęte dzieci aż do osiągnięcia pełnoletności (do 18. roku życia). Stanowi to kluczową zmianę dla opiekunów nastolatków z niepełnosprawnościami.
Dotychczasowy limit (do 60/30/14 dni) + Nowy dodatkowy limit (do 60 dni na ciężką chorobę) = Realna ochrona rodzica w pracy
Kod ICD-10 w e-ZLA pod szczególną kontrolą ZUS
Aby zapobiec nadużyciom, lekarska procedura wystawiania e-ZLA zostanie zaostrzona. Na zaświadczeniu znajdzie się informacja o ciężkiej chorobie oraz numer statystyczny jednostki chorobowej (kod ICD-10).
Przepisy przewidują, że do czasu dostosowania systemów informatycznych ZUS, zaświadczenia będą mogły być wydawane papierowo. Weryfikacji danych medycznych będą dokonywać wyłącznie lekarze orzecznicy ZUS.
Nowe zasady orzecznictwa.
To nie wszystko. Dotychczasowe “Standardy orzecznicze” zostaną zastąpione dokumentem “Dobre praktyki orzecznicze”, publikowanym w Biuletynie Informacji Publicznej ZUS.
Ma to ujednolicić rozumienie pojęcia “ciężkiej choroby” w kontekście braku samodzielności i niepełnosprawności. Dla rodziców oznacza to większą przewidywalność – lekarz leczący będzie miał jasne wytyczne, w jakich sytuacjach ma obowiązek wystawić zaświadczenie na dodatkowy okres.
Uwaga na kontrole ZUS: Prawo do weryfikacji zasadności zwolnień pozostanie rygorystyczne. ZUS zachowuje prawo do wglądu w dokumentację medyczną, kierowania na badania kontrolne, a także weryfikacji, czy w gospodarstwie domowym nie ma innych osób mogących zapewnić opiekę.
Kodeks Pracy: 2 dni wolnego na opiekę aż do 18. roku życia
Równolegle ze zmianami w ustawie zasiłkowej resort pracy szykuje nowelizację art. 188 Kodeksu pracy. Jest to przepis przyznający pracownikowi uprawnienie do 2 dni (lub 16 godzin) zwolnienia od pracy z zachowaniem prawa do pełnego wynagrodzenia.
Obecnie zwolnienie to przysługuje wyłącznie rodzicom dzieci do 14. roku życia. Po zmianach – 18. roku życia.
Dla opiekunów nastolatków z niepełnosprawnościami oznacza to dodatkowe 2 dni w roku, które mogą przeznaczyć na nagłe wizyty lekarskie czy formalności urzędowe bez uszczuplania urlopu wypoczynkowego..
Od kiedy czekają nas zmiany?
Planowane reformy idą w stronę systemowego wsparcia rodzin i opiekunów osób z niepełnosprawnościami. Jednak na ich realizację trzeba będzie jeszcze poczekać.
- I kwartał 2027 r. – planowane przyjęcie projektu ustawy przez Radę Ministrów i skierowanie go do prac w Sejmie.
- ponadto I półrocze 2027 r. – przewidywane wejście przepisów w życie po przejściu pełnej ścieżki legislacyjnej oraz dostosowaniu systemów IT Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
