Osoby pobierające rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy z ZUS, posiadające orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji, znalazły się w centrum walki o systemową sprawiedliwość. Resort rodziny oficjalnie potwerdza: trwają prace nad przyznaniem tej grupie dodatku dopełniającego w wysokości ok. 2700 zł miesięcznie. Zanim jednak świadczenie trafi na konta potrzebujących, musi pokonać potężny mur – procedurę nadmiernego deficytu i veto Ministerstwa Finansów.
Urzędowy absurd: Identyczny stan zdrowia, dwa różne traktowania
Sytuacja prawna osób z niepełnosprawnościami w Polsce “od zawsze” rodzi ich oburzenie. Dziś tzw. dodatek dopełniający – świadczenie wynoszące około 2700 zł miesięcznie (co łącznie z podstawą daje kwotę rzędu 5000 zł brutto) – trafia tylko do rencistów socjalnych, czyli osób, których niepełnosprawność powstała przed osiągnięciem dorosłości.
Co z osobiście poszkodowanymi przez los, którzy przed zachorowaniem lub wypadkiem przepracowali lata i opłacali składki do ZUS? Jeżeli posiadają orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji, znajdują się w identycznej sytuacji życiowej i medycznej. Uniemożliwienie im dostępu do dodatku wywołało falę krytyki.
Stanowisko Rzecznika Praw Obywatelskich:
Wykluczenie osób z orzeczoną całkowitą niezdolnością do pracy i niezdolnością do samodzielnej egzystencji pobierających świadczenia z ZUS narusza konstytucyjną zasadę równości (art. 32 Konstytucji RP). Płacenie składek przez lata nie może skutkować gorszym traktowaniem w obliczu ciężkiej niepełnosprawności.
MRPiPS ulega naciskom RPO. Będzie ustawa dla ZUS-owców
Naciski ze strony RPO i środowisk osób z niepełnosprawnościami przyniosły pierwsze wymierne efekty. Podsekretarz Stanu w MRPiPS, Małgorzata Baranowska, skierowała do Rzecznika pismo jednoznacznie określające kierunek działań rządu.
- „Potwierdzam zawartą w piśmie Rzecznika Praw Obywatelskich informację, że w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zostały podjęte prace legislacyjne nad przygotowaniem ustawy wprowadzającej dodatek dopełniający dla osób pobierających rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, u których orzeczono niezdolność do samodzielnej egzystencji” – czytamy w oficjalnej odpowiedzi resortu.
Ta deklaracja kończy etap ogólnych zapowiedzi i przesuwa dyskusję do twardych mechanizmów legislacyjnych. Problem w tym, że machina rządowa zacięła się na kolejnym szczeblu.
Rządowy klincz: Procedura nadmiernego deficytu blokuje wsparcie
Wniosek o wpis projektu do Wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów został złożony w Kancelarii Premiera (KPRM), jednak Zespół do Spraw Programowania Prac Rządu odroczył decyzję. Zażądano głębokiej analizy systemu wydatków, przeprowadzonej wspólnie z Ministerstwem Finansów i Gospodarki.
Główną przeszkodą nie są intencje polityczne, a unijna procedura nadmiernego deficytu, którą Polska została objęta w lipcu 2024 roku.
| Czynnik | Wpływ na dodatek dopełniający |
| Praktyczny cel nowelizacji | Zrównanie praw rencistów ZUS z rencistami socjalnymi i przyznanie im ok. 2700 zł. |
| Główna przeszkoda | Procedura nadmiernego deficytu KE nakładająca rygor cięcia wydatków. |
| Decyzyjny gracz | Minister Finansów i Gospodarki, którego zgoda na sfinansowanie projektu jest wymogiem koniecznym. |
| Obecny status | Prace wstrzymane na etapie uzgodnień wewnątrzrządowych w KPRM. |
Konwencja ONZ a polska rzeczywistość. Na co brakuje pieniędzy?
Rzecznik Praw Obywatelskich, punktując błędy systemowe, powołuje się na ratyfikowaną przez Polskę w 2012 roku Konwencję ONZ o prawach osób niepełnosprawnych (w szczególności art. 19 i 28).
Renta dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji to nie zasiłek na wegetację. Środki z dodatku dopełniającego (2700 zł) w założeniu prawnym mają gwarantować dostęp do:
- Asystencji osobistej i wykwalifikowanej opieki dziennej.
- Opieki wytchnieniowej dla zmęczonych całodobowym ciężarem rodzin.
- Specjalistycznego transportu oraz sprzętu medycznego i rehabilitacyjnego.
- Prywatnego leczenia, którego NFZ nie jest w stanie zapewnić w odpowiednim czasie.
Renciści pobierający świadczenia z ZUS często muszą utrzymać się za kwoty rzędu 2000 zł brutto. Brak dostępu do dodatku pozbawia ich szansy na godną egzystencję.
Trzy warunki konstytucyjne – ustawa uderza w prawo?
Zanim przepisy w ogóle weszły w życie w pierwotnej wersji (ograniczającej wsparcie tylko do rencistów socjalnych), Biuro Legislacyjne Kancelarii Senatu alarmowało, że ustawa narusza zasady współżycia społecznego.
Według orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego (m.in. wyrok z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13), nierówne traktowanie obywateli jest dopuszczalne wyłącznie wtedy, gdy spełnione są łącznie 3 warunki:
- Relewantność: Zróżnicowanie musi być racjonalnie uzasadnione celem przepisów.
- Proporcjonalność: Waga interesu społecznego musi przeważać nad szkodą pokrzywdzonej grupy.
- Fundament konstytucyjny: Różnicowanie musi wynikać z konkretnych wartości ustawowych.
Prawnicy nie mają wątpliwości: różnicowanie chorych osób ze względu na źródło pochodzenia renty nie spełnia żadnego z tych kryteriów.
FAQ – Pytania i odpowiedzi: Dodatek dopełniający z ZUS
Czy renciści z ZUS mogą już składać wnioski o 2700 zł?
Nie. Przepisy znajdują się obecnie na etapie projektowym wewnątrz rządu. ZUS nie ma podstawy prawnej do przyjmowania wniosków od osób innych niż świadczeniobiorcy renty socjalnej.
Kiedy ustawa rozszerzająca dodatek trafi do Sejmu?
Nie ma ustalonego harmonogramu. Dalszy bieg legislacyjny nastąpi dopiero po uzyskaniu oficjalnej zgody finansowej od Ministra Finansów i Gospodarki.
Czy świadczenie wspierające wyklucza dodatek dopełniający?
To dwa odrębne instrumenty. Świadczenie wspierające wymaga ustalenia poziomu potrzeby wsparcia (70-100 punktów) przez wojewódzkie zespoły WZON. Natomiast dodatek dopełniający wiąże się bezpośrednio ze statusem prawnym i orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji.
Co dalej?
Liczby są nieubłagane, a wstrzymywanie prac legislacyjnych zasłoną budżetową oznacza jedno: najsłabsi obywatele po raz kolejny stają się zakładnikami procedur finansowych państwa. Potwierdzenie prac przez MRPiPS to krok w dobrą stronę, ale brak konkretnych terminów nie daje poszkodowanym żadnej gwarancji.
