FSO Warszawa M20 – “Garbuska” pierwszy powojenny samochód

Historia powojennej, polskiej motoryzacji zaczęła się 6 listopada 1951 roku, w Fabryce Samochodów Osobowych na warszawskim Żeraniu.

0
276
FSO Warszawa M20. Na zdjęciu odrestaurowana Warszawa M20, pierwszy samochód z FSO w kolorze waniliowym. Stoi na kostce brukowej w otoczeniu zieleni
FSO Warszawa M20.

Historia pierwszego polskiego, powojennego samochodu jest nierozerwalnie związana z historią Fabryki Samochodów Osobowych na warszawskim Żeraniu. Ponieważ przed II Wojną światową, polska współpraca z Fiatem układała się doskonale, w 1946 roku Centralny Urząd Planowania zdecydował o odbudowie polskiej motoryzacji, odnawiając współpracę z tą marką. Po wstępnych rozmowach w roku 1947, na temat rozpoczęcia w Polsce produkcji Fiata 1100 (model 508C), zimą tego samego roku podpisano z Włochami umowę licencyjną. Należności za prawa do licencji Polska miała regulować węglem i żywnością. Te wydarzenia zdeterminowały rozpoczęcie w 1948 roku, budowy zakładu produkcyjnego na warszawskim Żeraniu. FSO Warszawa M20.

FSO Warszawa M20 - Fiat 508C
Fiat 508C. Jego zmodernizowana wersja miała być produkowana na Żeraniu.

FSO Warszawa M20 – Wielki Brat patrzy

Przyszedł rok 1949 i plany współpracy z Włochami legły w gruzach. „Delikatna sugestia” ze strony Moskwy, zaleciła zerwanie ledwo co zawartej umowy z Fiatem. O wszystkim decydowała polityka, sowiecka polityka. Ponieważ byliśmy we wszystkim zależni od Moskwy, Polska nie mogła współpracować z zachodnim krajem, byłoby to niepoprawne politycznie. W tym momencie Wielki Brat zdecydował o „podarowaniu” Polsce licencji na produkcję rosyjskiego samochodu GAZ M20 Pobieda wraz z oprzyrządowaniem.

FSO Warszawa M20 - GAZ M-1
Licencyjny GAZ M-1.

GAZ M20 Pobieda, to samochód produkowany od 1946 roku, był zmodyfikowaną pochodną przedwojennego Gaza-M1, który z kolei był licencją produkowanego w USA amerykańskiego Forda Model B.

Ford Model B
Ford Model B – protoplasta GAZa M-1.

Jak się okazało, dar przekazany Polsce, był darem jedynie z nazwy. Dokumentacja techniczna kosztowała Polskę 130 mln złotych, a za tłoczniki z oprzyrządowaniem maszyn zapłacono 250 mln zł. Polska płaciła najlepszym wówczas międzynarodowym środkiem płatniczym, czyli węglem.

Rozpoczęcia produkcji w FSO Warszawa

Po podpisaniu 22 lipca 1950 roku umowy licencyjnej ze Związkiem Radzieckim, już 6 listopada 1951 roku z taśmy montażowej Fabryki Samochodów Osobowych, zjechał pierwszy egzemplarz Warszawy M20, podobno było to o 14:00. Początek produkcji zasadniczo był montażem samochodów, w ramach umowy do końca 1951 roku, Rosjanie dostarczyli na Żerań części, umożliwiające złożenie 500 kompletnych pojazdów. Były to polskie siostry bliźniaczki samochodu GAZ-M20 Pobieda. W tym samym czasie gdy FSO opuszczały zmontowane GAZ-y, zarówno w fabryce jak i u podwykonawców dążono do uniezależnienia się od radzieckich dostaw.

GAZ Pobieda M20
GAZ Pobieda M20 – Pierwsze egzemplarze Warszawy M20 różniły od oryginału jedynie znaczki.

Samochód Warszawa M20, był konstrukcją przestarzałą już w chwili rozpoczęcia produkcji. Począwszy od garbatego nadwozia, no dolnozaworowym silniku skończywszy. Posiadała niemodne, nawiązujące do lat 30 XX wieku, czterodrzwiowe nadwozie samonośne. Przestarzała konstrukcja radzieckiego silnika, w połączeniu z 3 biegową skrzynią biegów, skutecznie uniemożliwiała uzyskanie właściwych osiągów.   Pierwsza całkowicie polska Warszawa M20, pojawiła się w 1956 roku.

Budowa i rozruch Fabryki Samochodów Osobowych

Próby unowocześniania silnika M20 nie odnosiły właściwego skutku, w ten sposób zdecydowano o budowie całkowicie nowego silnika, nazwano go S-21. W nowej, rodzimej już konstrukcji przede wszystkim znalazł się nowoczesny górnozaworowy rozrząd, to wymogło opracowanie nowej głowicy silnika. Ulepszono gaźnik i układ smarowania. Po zwiększeniu stopnia sprężania nowy silnik miał moc 70 KM, czym bił na głowę „bratnią” konstrukcję, S-21 był montowany w Warszawach od 1962 roku

FSO Warszawa M20 DANE TECHNICZNE:

Liczba miejsc5
Długość nadwozia4665 mm
Szerokość nadwozia1695 mm
Wysokość nadwozia1640 mm
Min. promień skrętu6,3 metra
Prześwit200 mm
Kąt natarcia27°
Kąt zejścia19°
Masa własna1360 kg
Silnik średniolitrażowyczterosuwowy, gaźnikowy, rzędowy, dolnozaworowy
Liczba cylindrów4
Kolejność pracy1 – 2  4-3
Pojemność skowa2120 ccm
Stopień sprężania6,2
Moc silnika50 KM przy 3600 obr/min
Przyspieszenie (od 0 do 100km/h)45,0 s
Max moment obrotowy12,5 mkG (122,58 Nm)
Kadłub silnikażeliwny
Głowica silnikastop aluminium
Gaźnikopadowy K-22A
Zbiornik paliwa55 litrów
Zużycie paliwa na szosie pod max. obciążeniem11 litrów/100 km
Eksploatacyjna norma spalania13,5 litra/100 km
Instalacja elektryczna12V
Moc instalacji220W
Świece zapłonoweM-12 (10 lub 12) 12
Przełożenie na 1 biegu2,82
Przełożenie na 2 biegu1,604
Przełożenie na 3 biegu1,00
Przełożenie na wstecznym biegu3,383
Hamulec głównyhydrauliczny
Opony6,00 x 16
Ciśnienie w oponach2,0 kG/cm²  przód i tył
Prędkość maksymalna105 km/h
Pojemność układu chłodzenia10,5 litra
Pojemność skrzyni biegów1,6 litra
Pojemność tylnego mostu1,1 litra
Pojemność układu hamulcowego0,4 litra
Pojemność mechanizmu kierowniczego0,35 litra
Pojemność amortyzatora przód0,24 litra
Pojemność amortyzatora tył0,15 litra

Tak było kiedyś

Przeciętne wynagrodzenie w 1960 roku wynosiło 1560 zł/miesięcznie. Gdy szczęśliwiec dorobił się samochodu, w styczniu 1960 roku musiał wnieść stosowne opłaty aby go zarejestrować:

Przegląd techniczny samochodu nowego30 zł
Przegląd techniczny samochodu używanego50 zł
Opłata za tablice rejestracyjne (2szt.)30 zł
Podatek roczny za samochód osobowy o pojemności silnika do 2000 ccm300 zł
Podatek roczny za samochód osobowy o pojemności silnika powyżej 2000 ccm450 zł

O dalszych losach samochodu FSO Warszawa, przeczytasz w następnym artykule.

Może cię również zainteresować: ZETOR legendarna marka od 76 lat